معرفی موسیقی

معرفی موسیقی

مقدمه

شمال خراسان شامل شهرهاى شیروان ، اسفراین، درگز، قوچان و بجنورد است. بخش عمده‌اى از ساکنین این نواحى را مهاجرین کرد و ترک تشکیل مى‌دهند. بخشى از موسیقى شمال خراسان، موسیقى کوهپایه‌اى است. این نوع موسیقى توأم با فریاد است. در کنار آن، موسیقى جلگه و دشت قرار دراد که ملایم‌تر و درونى‌تر است. موسیقى الله مزار، انارکی، دوقرسه، و هراى موسیقى این نواحى است. هنرمندان موسیقى در این مناطق، ۱ – عاشق‌ها و ۲ – بخشى‌ها و ۳ – لوطى‌ها هستند. عاشق‌ها قدیمى‌ترین هنرمنداناین منطقه‌اند که نوازندگان سازهاى سورنا، دهل، کمانچه، قشمه و دیاره‌اند و از رقصندگان بزرگ شمال خراسانند. بخشى‌ها نوازندگان دوتار، آوازخوان و داستان‌سرا بوده‌اند. در روایات عامیانه، \”بخشی\” فردى استثنایى است که خداوند به او موهبتى عطا فرموده است. لوطى‌ها پیام‌رسانان جامعه خود بوده‌اند. وسیله آنها یک دایره بوده؛ ممکن بود آنها آهنگ‌هاى رقص را بخوانند یا بنوازند.لوطى‌ها در حکم روابط عمومى با پیام‌رسانان جامعه خود بوده‌اند. وسیله آنها تنها یک دایره بوده است. لوطى‌ها نیز مانند عاشق‌ها در قدیم حق انتقاد داشته‌اند. آنان دائما در سفر بودند و ناقلان اخبار و وقایع به‌شمار مى‌آمدند. امروزه دیگر در شمال خراسان کمتر لوطى دیده مى‌شود و این گروه تقریبا از بین رفته است  .

داستان طاهر و زهره با دوتار و آواز استاد محمد حسین یگانه

استاد محمدرضا درویشی ، آهنگساز ، محقق و پژوهشگر موسیقی درباره موسیقی خراسان می گوید : منطقه ای که امروزه در نقشه فعلی ایران خراسان شمالی نامیده می شود ، ترکیب قومی ویژه ای دارد که اغلب ترک زبانها و کرد زبانها و تا حدودی فارسی زبانها در آن سکونت دارند ؛ این در حالی است که قوچان در این منطقه دارای اهمیت فرهنگی بیشتری است و یک کانون به شمار می رود که در آن اقوام ترک و کرد ترکمن و فارس نیز زندگی می کنند ؛ این ترکیب قومی باعث آمیزش فرهنگی شده است به گونه ای که موسیقی ترکمنی توانسته در بخشهایی از موسیقی شمال خراسان تاثیر عمیقی داشته باشد. درمنطقه شرقی استان خراسان رضوی هم که شهرهای خواف, تربت جام و تایباد آن منطقه هستند ، به نوعی دارای مرکزیت موسیقی در این استان است ضمن اینکه موسیقی جنوب خراسان نیز با تمام اهمیتش در مجموع مختصرتر از دو قسمت دیگر خراسان است که ساز دو تار در ۳۰ سال گذشته در این منطقه کمتر دیده شده است ؛ این در حالی است که سازهایی که در این سه منطقه فرهنگی خراسان متداول هستند به غیر از دو تار همه مشترک هستند  .

خراسان داراى یکی از غنى‌ترین و قدیمى‌ترین فرهنگ موسیقى در مناطق ایران است. ابونصر فارابى فیلسوف و موسیقى‌دان بزرگ مسلمان، پایه تحقیقات موسیقى خود را بر تنبور خراسان استوار کرده است و در کتاب معروف و عظیم خود موسیقى الکبیر، باب مستقلى را به تشریح علیمى این ساز کهن اختصاص داده است. جلگه قوچان، نیشابور و سبزوار داراى موسیقى ملایم‌تر و درونى‌تر است. شعرا و عرفاى این دو منطقه گاه به زبان فارسی، گاه کردی، گاه ترکى و عحتى عربى را براى انتقال و بیان مقاصد و احساسات خویش به‌کار بردند. هجران و فشارهاى تاریخى وارد آمده بر اقوام ساکن در این منطقهٔخراسان، تأثیر مستقیمى بر موسیقى این خطه برجا گذاشته است، به ‌گونه‌اى که در موسیقى این منطق هم ملودى و اشعار رزمى و حماسى وجود دارد و هم سوگ آوا و سوگنامه و مقام‌هائى مانند \”الله مزار\” و \”دو قرسه\”، \”انارکی\” و \”هرای\” اشاره به قتل و غارت و حوادث پرسوز و گداز و آوارگى اقوام این منطقه دارد. البته بسیارى از آهنگ‌هائى که در شمال خراسان، زمانى براى سوگ اجراء مى‌شده، پس از گذشت زمان، آرام آرام تغییر شخصیت داده است و آنها به‌عنوان آهنگ‌هاى رقص نیز استفاده مى‌شود. این مسئله مى‌تواند گویاى این موضوع باشد که انواع مختلف موسیقى و از جمله موسیقى و حرکات موزون رقص در ارتباط با شرایط زیست و واقعیت‌هائى است که مردم هر منطقه در معرض آنها قرار داشته‌اند و چگونگى زندگى کردهاى شمال خراسان است که باعث شده موسیقى و رقص‌هاى این خطه داراى پشتوانه‌اى از رزم و سوگ باشد. به‌عنوان مثال آهنگ \”هاى هاى رشید خان\” که زمانى براى سوگ استفاده مى‌شده، امروزه به‌عنوان یک آهنگ شاد اجرا مى‌شود. موسیقى کردى شمال خراسان را موسیقى کرمانجی نیز مى‌گویند  .

تفاوت موسیقی شمال و جنوب خراسان

موسیقی شمال و جنوب خراسان خیلی باهم متفاوت هستند. در شمال خراسان شهرهای قوچان و بجنورد و شیروان و اطرف آن، مرکز موسیقی و تجمع هنرمندان محلی آن است که همسایه و هم مرز با ترکمن ها هستند. موسیقی در این مناطق خراسان ضمن گرایش هایی به موسیقی معترض ترکمن ها، احوالات عرفانی و همین طور منطقه ای خود را دارد. مجموعه ای از مقام های سنتی و آوازهای عرفانی، با داستان های عشقی حماسی و همچنین بسیاری آهنگ های مخصوص رقص و ترانه های شاد اصطلاحا \”پا دایره ای\” و در عین حال با لحن ها و زبان های کردی، ترکی، فارسی که شرح آن مفصل است و جای آن در این گفتگوی ما نیست.

در جنوب خراسان مثل تربت‌جام و شهرهای جنوبی تر آن مثل بیرجند و قائنات، موسیقی عرفانی است و از عارف بزرگشان عبدالرحمن جامی بارها یاد می‌کنند و اشعار او را در مقام هایشان می خوانند. خراسان سرزمین گسترده و بزرگی است و هر منطقه آن موسیقی متفاوتی دارد. مثلا ترانه‌های محلی بسیاری که شاد هستند .

انواع نوازندگان خراسان شمالی
موسیقی اصیل خراسان در حدود ۱۱۰۰ سال قدمت داشته که به نام موسیقی مقامی معروف است. موسیقی خراسان در حدود هفت مقام دارد. نوازندگان شمال خراسان به ۵ دسته اصلی تقسیم می شوند ۱٫عاشق ها ۲٫بخشی ها ۳٫لتَّی ها ۴٫بلیروان ها (نی نوازها) و ۵٫لولوچی ها

۱٫ عاشق ها
عاشق ها قدیمی ترین و اصیل ترین هنرمندان این منطقه هستند. عاشق ها غالباً نوازنده سازهای سرنا، دهل، قشمه، کمانچه و دایره هستند و همچنین رقاصان بزرگ شمال خراسان به شمار می روند.

۲٫ بخشی ها
بخشی ها نوازندگان دوتار، آوازه خان و داستان سرا بوده اند. شهرهای بجنورد، شیروان و قوچان مراکز عمده بخشی های شمال خراسان بوده اند. به باور منطقه، بخشی کسی است که خداوند به او بخشش یا محبتی عطا فرموده و او را فردی استثنایی کرده است. برطبق همین روایت، بخشی باید بتواند بخواند، بنوازد، شعر بگوید، داستان بسازد و ساز خویش را بسازد، به دین ترتیب هر نوازنده دوتاری، بخشی نیست یکی از هنرهای بخشی ها داستان سرایی است همراه با موسیقی دوتار، آواز، دکلمه و بیان محاوره ای و نقلی است و جدایی از تسلط بر ساز، شخص باید از نظر دانش و شرایط درونی به مرحله ی برسد که عنوان بخشی را زیبنده خود گرداند.

۳٫ لتّی ها (لخت ها)
لتّی ها در حکم روابط عمومی با پیام رسانان جامعه خود بوده اند و وسیله آنها تنها یک دایره بوده است و لتّی ها نیز مانند عاشق ها در قدیم حق انتخاب داشتند. آنان دائما در سفر بودند و ناقلان اخبار و وقایع به شمار می آمدند. امروزه دیگر در شمال خراسان کمتر لتّی دیده می شود و این گروه تقریبا از بین رفته است. سازهای موسیقی منطقه شمال خراسان عبارتند از: دوتار، سرنا، پیق، قشمه (نوعی نی)، کمانچه، دهل، نی، دپ (دف)، تار (شش تار).

۴٫ بلیروان ها
نی نوازن ها هستند که بیشترشان به صورت شبانان و چوپان ها هستند که در فضای باز کوهستان به نواختن و فراگیری آن اقدام می کنند و گله ی گوسفندان و شتران را با آوای نی خود به چرا و حرکت وا می دارند، نی از زیباترین و اصیل ترین آلات موسیقی کردهای خراسان هستند.

۵٫ لولوچی ها
آواز خوان های غیرحرفه ای هستند که معمولا در جوانی یا مناسبت ها همراه با تار بخشی ها یا ساز عاشق ها یا بدون ساز آواز می خوانند. لولوچی ها بابت کار خود حق گرفتن دستمزد ندارند و مصونیت هم شامل حال آنها نمی شود و باید پاسخگوی آنچه که می خوانند باشند.

 منبع:http://www.civilica.com

شما ممکن است این را هم بپسندید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *